W tym artykule

Prawo do bycia zapomnianym, czyli prawo do usunięcia danych z art. 17 RODO, pozwala zażądać, by firma usunęła czyjeś dane osobowe, gdy nie ma już podstawy, by je przetwarzać. Na papierze to proste: znaleźć dane i je skasować. W archiwum elektronicznym te same dane leżą jednak w wielu miejscach naraz: w opisie dokumentu, w pliku i jego wersjach, w historii zmian, w obiegach i w kopiach zapasowych.

Wyjaśniamy, co mówi art. 17 RODO i kiedy firma może dane zachować, a potem pokazujemy, jak w CONTMAN Archive i CONTMAN HR znaleźć dane jednej osoby, usunąć je i zostawić ślad, oraz czego system nie zrobi za Ciebie. Podajemy stan prawny na 28 października 2026 r. To nie jest porada prawna: okresy przechowywania dla Twojej firmy najlepiej ustalić z inspektorem ochrony danych albo prawnikiem.

Co mówi art. 17 RODO

Administrator ma obowiązek usunąć dane osobowe bez zbędnej zwłoki, jeśli zachodzi jedna z sześciu okoliczności:

  • dane nie są już niezbędne do celów, w których je zebrano;
  • osoba cofnęła zgodę, a nie ma innej podstawy prawnej przetwarzania;
  • osoba wniosła sprzeciw (art. 21), a firma nie ma nadrzędnych podstaw do dalszego przetwarzania, albo sprzeciw dotyczy marketingu bezpośredniego;
  • dane były przetwarzane niezgodnie z prawem;
  • usunięcia wymaga obowiązek prawny;
  • dane zebrano w związku z usługami społeczeństwa informacyjnego oferowanymi dzieciom (art. 8 ust. 1).

O działaniach podjętych w związku z żądaniem administrator informuje bez zbędnej zwłoki, najpóźniej w ciągu miesiąca. Przy skomplikowanych lub licznych żądaniach termin można przedłużyć o dwa miesiące, informując o tym z podaniem przyczyn w ciągu pierwszego miesiąca (art. 12 ust. 3). Jeśli firma nie podejmuje działań, w tym samym terminie podaje powody i informuje o możliwości skargi do organu nadzorczego oraz drogi sądowej (art. 12 ust. 4). Realizacja żądania jest bezpłatna, chyba że jest ono ewidentnie nieuzasadnione lub nadmierne (art. 12 ust. 5), a przy uzasadnionych wątpliwościach co do tożsamości firma może poprosić o dodatkowe informacje (art. 12 ust. 6).

Usunięcie nie kończy się na własnym archiwum. O usunięciu trzeba poinformować każdego odbiorcę, któremu dane ujawniono, chyba że jest to niemożliwe albo wymaga niewspółmiernie dużego wysiłku, a na żądanie osoby wskazać jej tych odbiorców (art. 19). Jeśli firma sama upubliczniła dane, które musi usunąć, podejmuje rozsądne działania, by poinformować innych administratorów przetwarzających te dane, że osoba żąda usunięcia linków do nich, ich kopii i replikacji (art. 17 ust. 2).

Kiedy firma może, a nawet musi zachować dane

Prawo do bycia zapomnianym nie jest bezwzględne. Art. 17 ust. 3 RODO wyłącza je w zakresie, w jakim przetwarzanie jest niezbędne, między innymi do wywiązania się z obowiązku prawnego (lit. b) oraz do ustalenia, dochodzenia lub obrony roszczeń (lit. e).

Obowiązek prawny. Dwa polskie przykłady: pracodawca przechowuje dokumentację pracowniczą przez okres zatrudnienia i 10 lat od końca roku kalendarzowego, w którym stosunek pracy się zakończył, chyba że odrębne przepisy przewidują dłuższy okres (Kodeks pracy, art. 94 pkt 9b). Podatnik prowadzący księgi podatkowe przechowuje je wraz z dokumentami związanymi z ich prowadzeniem do upływu przedawnienia zobowiązania podatkowego, chyba że ustawy podatkowe stanowią inaczej (Ordynacja podatkowa, art. 86 § 1), a zobowiązanie przedawnia się po 5 latach od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku (art. 70 § 1).

Roszczenia. Dane potrzebne do roszczeń można zachować, ale tylko w niezbędnym zakresie i tak długo, jak są do tego potrzebne.

Czasem zamiast usunięcia w grę wchodzi ograniczenie przetwarzania (art. 18), na przykład gdy firma danych już nie potrzebuje, ale osobie są potrzebne do jej roszczeń.

Jest też druga strona: danych nie wolno przechowywać dłużej, niż to niezbędne (art. 5 ust. 1 lit. e), a administrator musi umieć wykazać przestrzeganie zasad (rozliczalność, art. 5 ust. 2). Kodeks pracy każe pracodawcy zniszczyć dokumentację w sposób uniemożliwiający odtworzenie treści w ciągu 12 miesięcy po upływie czasu na jej odbiór (art. 94⁷ § 1 w związku z art. 94⁶ pkt 2). Usuwanie po upływie okresu to obowiązek, a nie gest dobrej woli.

Dlaczego archiwum elektroniczne utrudnia usunięcie danych

W archiwum elektronicznym dane jednej osoby rozchodzą się po wielu warstwach:

  • opis dokumentu, czyli wartości pól, na przykład nazwisko czy adres e-mail;
  • plik i wszystkie jego wersje, bo każde wgranie i zastąpienie pliku tworzy nową wersję;
  • pochodne pliku: podgląd PDF, miniatury, raporty weryfikacji podpisu i tekst odczytany do wyszukiwania, także przez OCR;
  • notatki;
  • historia dokumentu, która pokazuje wartości opisu z chwili zapisu;
  • obiegi: zmienne procesu, komentarze do decyzji i zdarzenia historii procesów;
  • kopie wartości w powiadomieniach i zadaniach w tle;
  • linki udostępniania, przez które odbiorca widzi plik i opis;
  • podpis w pliku PDF z imieniem i nazwiskiem podpisującego;
  • kopie zapasowe, które powstają poza aplikacją.

Archiwum nie przejdzie przez nie samo, ale może zamienić usuwanie danych w powtarzalną procedurę.

Jak CONTMAN Archive pomaga zrealizować prawo do usunięcia danych

CONTMAN Archive nie zdecyduje za firmę, czy żądanie trzeba spełnić, ale pomaga znaleźć dane, usunąć je, zachować to, co trzeba, i wykazać, co się stało. Jak reguły przechowywania i blokada prawna wpisują się w całe archiwum, opisujemy w tekście o systemie ECM.

Znajdź wszystkie dokumenty osoby

W archiwum nie ma listy wszystkich dokumentów: odnajduje się je przez wyszukiwanie. Ekran „Wyszukiwanie” szuka w opisie dokumentu, a w kategoriach z włączonym przełącznikiem „Przetwarzanie treści” także w treści plików. Ten przełącznik jest domyślnie wyłączony, a skany są odczytywane tylko z modułem OCR, który włącza operator instalacji. Zanim uznasz wyniki za pełne, sprawdź, gdzie działa wyszukiwanie po treści.

Pomagają zakresy „Wszędzie”, „Metadane” i „Treść plików”, filtry po polach oraz zakładka „Powiązane”, która przy polu łączącym, na przykład numerze klienta, pokazuje dokumenty z tą samą wartością. Kryteria zapiszesz przyciskiem „Zapisz wyszukiwanie”, by po usunięciu sprawdzić, czy nic nie zostało. Wyszukiwanie pokazuje tylko dokumenty z kategorii, które dana osoba może czytać, więc osoba obsługująca żądania potrzebuje prawa odczytu we wszystkich kategoriach z danymi osobowymi.

Zanim cokolwiek usuniesz, zapisz, komu dane trafiły. Historia dokumentu, dostępna z uprawnieniem „Odczyt dokumentów”, wymienia wszystkie udostępnienia, także aktywne, oraz każde otwarcie i pobranie przez link. Zakładka „Udostępnienia” pokazuje tylko aktywne linki i wymaga uprawnienia „Udostępnianie dokumentów linkiem”, którego z góry nie ma żadna rola. Po usunięciu dokumentu jego historii nie da się już otworzyć, a ta lista będzie potrzebna, by powiadomić odbiorców (art. 19).

Usuń cały dokument

Ręczne usunięcie dokumentu kasuje go z opisami, notatkami i wszystkimi wersjami pliku, a z nimi podglądy, miniatury, raporty weryfikacji podpisu i odczytany tekst. Gdy magazyn plików zawiedzie, usunięcie się nie udaje, dokument zostaje i trzeba je ponowić. Wymaga uprawnienia „Usuwanie dokumentów” w każdej kategorii dokumentu i nie da się go cofnąć. Usuwa też procesy i zadania obiegu dokumentu, a jego linki udostępniania przestają działać.

Historii usuniętego dokumentu nie da się otworzyć w aplikacji, ale ręczne usunięcie nie zaciera wartości we wpisach historii: zostają one w bazie danych. Zaciera je tylko reguła przechowywania, dlatego dokumenty z danymi osoby w opisie lepiej usuwać regułą.

Usuń wybrane dane i zachowaj dokument

Gdy dokument musi zostać, ręczne wyczyszczenie pola nie wystarczy, bo historia nadal pokazuje wartości z chwili każdego zapisu. Do usuwania wybranych danych służą reguły przechowywania z modułu „Retencja dokumentów”, z działaniami „Ustaw wartość pola”, „Wyczyść pole”, „Usuń notatki”, „Usuń plik” i „Usuń dokument” (to ostatnie zawsze jako jedyne). Wpis reguły w historii nigdy nie zawiera usuniętej wartości, a archiwum zaciera ją także w pozostałych wpisach historii dokumentu. Reguła usuwa też kopie czyszczonych wartości ze zmiennych obiegów, do których trafiły przy uruchomieniu obiegu.

  • Wyczyszczona wartość przestaje być wyszukiwalna jako wartość pola, ale ta sama treść w pliku zostaje wyszukiwalna, jeśli reguła nie usuwa pliku.
  • „Usuń plik” usuwa plik ze wszystkimi wersjami, podglądami i wyodrębnioną treścią; nowego pliku nie można potem dodać.
  • Pola wymaganego reguła nie wyczyści, ale może wpisać w nie wartość zastępczą działaniem „Ustaw wartość pola”, zacierając poprzednią w historii.

Reguły przechowywania: usuwanie po upływie okresu

Regułę zakłada się dla kategorii. Termin biegnie od utworzenia dokumentu albo od wybranego pola daty, a okres wynosi od 1 do 1000 dni, miesięcy lub lat. Przy polu daty liczy się jego najpóźniejsza wartość, a dokument bez wartości nigdy nie podlega regule. Archiwum raz na dobę wyszukuje dokumenty po terminie, a działania wykonuje w oknie czasowym wyznaczonym przez operatora. Między terminem a działaniem jest karencja: od 1 do 365 dni, domyślnie 7.

Nowa reguła jest szkicem, dopóki ktoś jej nie aktywuje. „Sprawdź zasięg” pokazuje, ilu dokumentów dotyczyłaby dziś, a okno aktywacji ostrzega, że działań nie da się cofnąć. Zapis, aktywacja i sprawdzenie zasięgu wymagają trybu administracyjnego i uprawnienia „Reguły przechowywania danych” w kategorii. Moduł „Retencja dokumentów” jest domyślnie wyłączony; włącza go operator instalacji.

Reguła zostawia ślad dla rozliczalności: sekcja „Przechowywanie danych” na dokumencie pokazuje zaplanowane działanie, historia odnotowuje działania reguły, a sekcja „Przebiegi” podaje liczniki każdego przebiegu. Po usunięciu dokumentu dowodem są liczniki i nazwa reguły. Historię przebiegów archiwum trzyma domyślnie 365 dni, więc rejestr żądań warto prowadzić także poza nim.

Pojedyncze żądanie: przykładowa konfiguracja

Reguła działa na kategorię, a żądanie dotyczy jednej osoby. Da się to połączyć konfiguracją, którą administrator przygotowuje raz:

  1. W kategorii, na przykład „Korespondencja z klientami”, dodaje pole daty „Data usunięcia danych”. Pola można dodawać także wtedy, gdy kategoria zawiera dokumenty.
  2. Zakłada regułę liczoną od tego pola, z okresem 1 dzień i działaniem „Usuń dokument” albo działaniami na polach.
  3. Sprawdza zasięg i aktywuje regułę. Dokumentów bez daty reguła nie dotyka, więc dopóki nikt jej nie wpisze, nic się nie dzieje.

Gdy przychodzi żądanie, osoba z uprawnieniem „Edycja dokumentów” w tej kategorii wpisuje w znalezionych dokumentach dzisiejszą datę. Przy domyślnej karencji działanie przypada osiem dni później, więc mieści się w miesięcznym terminie, a karencja daje czas na wychwycenie pomyłki. Warunki: przy „Usuń dokument” kategoria reguły musi być kategorią pierwotną dokumentu, wersja podpisana w CONTMAN Sign sprawia, że reguła pomija dokument, chyba że ma zaznaczone „Obejmij dokumenty podpisane”, a obieg w toku odsuwa działanie do swojego zakończenia. Wynik sprawdzisz w sekcji „Przechowywanie danych”. Reguła liczona od pola, które jest jeszcze przygotowywane, jest zablokowana, więc nowe pole musi być gotowe.

Blokada prawna dla danych potrzebnych do roszczeń

„Załóż blokadę prawną” z podaniem powodu sprawia, że żadna reguła nie zmieni ani nie usunie dokumentu, dopóki blokada trwa. Zakłada ją osoba z uprawnieniem „Edycja dokumentów” w dowolnej kategorii dokumentu, bez trybu administracyjnego, na każdym dokumencie osobno; po zdjęciu blokady karencja liczy się od nowa. Blokada należy do modułu „Retencja dokumentów” i działa tylko na reguły: nie powstrzyma osoby z uprawnieniem „Usuwanie dokumentów” we wszystkich kategoriach dokumentu i nie wstrzymuje edycji.

Teczki pracownicze w CONTMAN HR

W CONTMAN HR (moduł „Teczki pracownicze”) pracodawca jest kategorią dokumentów, więc uprawnienia i reguły przechowywania działają dla teczek jak dla reszty archiwum, a teczki znajdziesz po imieniu i nazwisku pracownika albo po „ID pracownika”. Regułę można liczyć na przykład od pola „Data ważności”; dokumenty bez tej daty taka reguła pomija, więc potrzebna jest druga reguła, liczona od utworzenia dokumentu, albo świadoma decyzja. Okresu z Kodeksu pracy system nie wylicza: ustala go pracodawca.

Usunąć można tylko pustą teczkę, a usunięcie sprawy w części D lub E usuwa w jednym kroku wszystkie jej dokumenty z plikami; obie czynności wymagają uprawnienia „Usuwanie dokumentów” w kategorii pracodawcy. Pracownik ma jedną kartotekę osobową w organizacji i osobną teczkę u każdego pracodawcy. Kartoteki z teczkami nie można usunąć, a usunięcie kartoteki wymaga uprawnienia „Kartoteki osobowe” w zakresie usuwania. Dane identyfikacyjne w kartotekach i nowe pliki w kategoriach pracodawców są zawsze szyfrowane, a numer PESEL nie trafia do indeksu wyszukiwania ani do historii zmian.

Ograniczenia, o których warto wiedzieć

  • Ręczne usunięcie a historia. Wpisy historii ręcznie usuniętego dokumentu zostają w bazie danych z wartościami opisu.
  • Tekst w pliku. Gdy reguła czyści tylko pole, zostają wersje pliku, wyodrębniona treść, podglądy i nazwa pliku; wymienia je okno „Sprawdź zasięg”.
  • Podpisany PDF. Reguła nie zmienia podpisanego pliku PDF: imię i nazwisko podpisującego zostają, dopóki nie zniknie cała wersja. Domyślnie reguła pomija dokumenty z wersją podpisaną w CONTMAN Sign i czeka na koniec obiegu; oba zabezpieczenia można uchylić. PDF podpisany poza systemem tej ochrony nie ma.
  • Obiegi. Komentarzy do decyzji w zadaniach obiegu nie obejmuje żadne działanie reguły; znikają dopiero z dokumentem. Zdarzenia historii procesów zostają także po usunięciu dokumentu.
  • Kopie w tle. Kopia wartości w powiadomieniach, zadaniach generowania i wywołaniach zewnętrznych znika najpóźniej po okresach ustawionych przez operatora.
  • Dokumenty w kilku kategoriach. Notatki, plik i dokument reguła usuwa tylko tam, gdzie jej kategoria jest kategorią pierwotną dokumentu.
  • Kopie zapasowe. Robi je operator instalacji według własnego harmonogramu, a kopia zawiera dane z chwili wykonania do końca własnego okresu przechowywania. Jeśli operator przechowuje archiwalne pliki dziennika bazy danych (WAL) albo używa magazynu plików z wersjonowaniem, te kopie i wcześniejsze wersje plików także zostają do końca własnego okresu. Ustal te okresy z operatorem, a po odtworzeniu kopii powtórz późniejsze usunięcia.
  • Historia modułu kadrowego. Wpisy historii modułu o kartotece (utworzenie, zmiany z poprzednimi danymi, usunięcie) i o teczce zostają w bazie także po ich usunięciu. Dane kartoteki są w nich z „ID pracownika” oraz zaszyfrowanym imieniem i nazwiskiem, bez numeru PESEL.
  • Ocena prawna. System nie ocenia, czy reguła spełnia wymogi prawne. Okresy i wyjątki ustala firma.

Prawo do bycia zapomnianym w praktyce: przykłady

Scenariusze są przykładowe, a nazwy kategorii i pól wymyśliliśmy na potrzeby tekstu.

Kandydatka cofa zgodę na przyszłe rekrutacje

Na przykład: kandydatka zgodziła się, by firma zachowała jej CV do przyszłych rekrutacji, a po kilku miesiącach cofa zgodę. Bez innej podstawy prawnej firma usuwa dane bez zbędnej zwłoki (art. 17 ust. 1 lit. b RODO).

Kategoria „Aplikacje kandydatów” ma włączone przetwarzanie treści oraz pole i regułę z konfiguracji opisanej wyżej. Wyszukiwanie jej nazwiska i adresu e-mail w zakresie „Wszędzie” znajduje też list motywacyjny i wiadomości, w których pojawia się nazwisko. Najpierw osoba z kadr zapisuje z historii dokumentu, komu CV trafiło: wszystkie udostępnienia oraz otwarcia i pobrania przez link. Potem wpisuje datę w polu „Data usunięcia danych”, a reguła usuwa dokumenty po karencji, zacierając wartości w historii; dokument w toku obiegu dopiero po jego zakończeniu.

Były pracownik prosi o usunięcie danych

Na przykład: pracownik odszedł dwa lata temu i prosi o usunięcie wszystkich danych. Dokumentację pracowniczą firma musi przechowywać jeszcze przez lata (art. 94 pkt 9b Kodeksu pracy), więc tu art. 17 ust. 3 lit. b RODO wyłącza prawo do usunięcia. W ciągu miesiąca firma wyjaśnia powód i informuje o możliwości skargi, a dane spoza dokumentacji ocenia osobno.

Gdy dokumentacja może być dowodem w postępowaniu, a pracodawca jest jego stroną albo dowiedział się o wytoczeniu powództwa lub wszczęciu postępowania, okres przechowywania się wydłuża (art. 94⁴ Kodeksu pracy), a przy włączonym module „Retencja dokumentów” dokumenty można objąć blokadą prawną. Po upływie okresu i czasu na odbiór dokumentacji dokumenty usuwa reguła na kategorii pracodawcy albo osoba z uprawnieniem „Usuwanie dokumentów”. Potem można usunąć pustą teczkę, a kartotekę, z uprawnieniem „Kartoteki osobowe”, dopiero wtedy, gdy pracownik nie ma teczek u innych pracodawców w organizacji.

Klient, którego faktury muszą zostać

Na przykład: klient indywidualny kończy współpracę i prosi o usunięcie danych. Faktury firma zachowuje na podstawie przepisów podatkowych (art. 17 ust. 3 lit. b RODO), ale oferty i korespondencja nie są już potrzebne (art. 17 ust. 1 lit. a), o ile nie ma sporu.

Pole „Numer klienta” jest łączące, więc zakładka „Powiązane” prowadzi do dokumentów klienta. Faktury usunie dopiero reguła liczona od pola „Data wystawienia”, z okresem ustalonym z księgowością. W korespondencji osoba obsługująca żądanie wpisuje „Data usunięcia danych”, więc reguła usuwa ją po karencji. W kategorii „Karty klientów” reguła liczona od takiego samego pola czyści pola „Telefon” i „E-mail”, a w wymaganym polu „Nazwa klienta” wpisuje „Klient usunięty”; karta zostaje, bo numer klienta widnieje na fakturach. W odpowiedzi firma wyjaśnia, które dane zachowuje i dlaczego.

Prawo do usunięcia danych krok po kroku

  1. Zarejestruj żądanie z datą otrzymania: od niej biegnie miesięczny termin.
  2. Potwierdź tożsamość, gdy masz uzasadnione wątpliwości.
  3. Znajdź dane wyszukiwaniem i zakładką „Powiązane”, a kryteria zapisz.
  4. Oceń podstawy i wyjątki z inspektorem ochrony danych.
  5. Ustal odbiorców przed usunięciem: historia dokumentu wymienia wszystkie udostępnienia oraz otwarcia i pobrania przez link.
  6. Usuń dane regułą; dane potrzebne do roszczeń zachowaj (blokada prawna chroni je tylko przed regułami).
  7. Powiadom odbiorców danych, a osobie na jej żądanie wskaż, kim są.
  8. Odpowiedz w terminie albo poinformuj o przedłużeniu z podaniem przyczyn.
  9. Udokumentuj: nazwa reguły, data przebiegu, liczniki; potem uruchom zapisane wyszukiwanie ponownie.

Podsumowanie

Prawo do bycia zapomnianym w archiwum elektronicznym to nie jeden przycisk, tylko procedura: znaleźć dane, usunąć je tam, gdzie leżą, zachować to, co trzeba, i umieć to wykazać. O szyfrowaniu i kontroli dostępu piszemy w tekście Bezpieczne przechowywanie dokumentów, a o jednolitych opisach, które ułatwiają wyszukiwanie, w tekście Porządek w dokumentach firmy. Umów prezentację CONTMAN Archive, a pokażemy, jak przygotować archiwum na żądania usunięcia danych.